11 Poemas de Fredy Chicangana 


Harawi

Jatun samay sisamanta yuyayta
yuyai mujumanta
Shimi runa
Jamuy jamuy yarawiwan
llankha sonkoyri runamanta
miraypak takipay kawsaypak

Canción

Grandiosa esencia y flor del pensamiento
semilla de la memoria
Palabra de la gente originaria
Ven, ven con tus añoranzas
a tocar el corazón de la humanidad,
multiplica el canto por la vida.… Leer más

7 Poemas de Yana Lucila Lema Otavalo

Tamyawan Shamukupani

1

chay lusiru kimirimukunmi
kintikunapash ña pawanakunmi

pakchata yallik ñuka shunkupash wakakunmi

chay kanpa shimiwan allpata mutyachishami

wayrapash ñukanchikwan pukllachun sakishunlla

-ama manchaychu 

nachu urkukunapash kuyarinmi

nishpami ñuka mamaka- nin

2

ñawpa mamakunapa makikunapi
katik wawakunapa makikunapi

uchilla ninakunashinami
puka mullukunapash

cuentakunapash punchalla rikurinakun

inti llukshinkakaman
inti washakunkakaman tushunka

shunku kushikuchun
kutinpash pukuchiyta ushankapak

3

kunanka ñukawan
ñuka ñawi rikuypi tiyakuy

kanpa maki awayta rikukusha
nachu hawapachapi nina puchkakunapash watarinakun

nachu paykunallatak uchilla ninakunata
ñukanchik shunkukunatapash watachishka

4

kayna puncha
kayna chishi

kayna tuta 

ñuka shuti kanpa shimipi
kanpa llakta ñuka ñawipi

ñawpa ñawpa punchakuna purishkami kashka

ñukanchik makikunapi hapirishka munay
ñukanchik llaktakunamanta makanakushpa puriwan paktay

chay puncha
chay chishi

chay tuta 

kanpa shuti ñuka shimipi
ñuka llakta kanpa ñawipi

ñawpa punchakuna purishkami kashka

chiri wayra chawpipi ukllariy
aycha ukupi chay tukuy makanakuykunawan paktay

kunan puncha
kunan chishi

kunan tuta charichishkaka

ñuka llaktapi kan chulunlla
kanpa llaktapi ñuka chulunlla

kunan kunan purishkami kan

uchilla ninakunalla tutapi
shuk makanakuykunapash ñukanchikta tarimushkami

kanta ñukata ñukanchikpa chikan llaktakunapi 

5

kan ñuka suni akchata llampuchishkata yarinirakmi

ñuka rinripi 

kanpa uchilla wankarpash wakakunrakmi

6

suni akchayuk
raymi kushma churakushka mamakulla

chishikunapi kanta shuyanchik

—ñanta mañachiychik yallipasha— nishpa purimuy
—yallipay mama yallipay— nishpa chaskishunmi

wawakunaman kushikuyta
kanpa mishki shimita apamupay

imashina sisakuna pukuchun tamyata shuyanchik

shina kantapash shuyanchikmi

shamuy sumak tullpukunayuk

kawsak rumikunayuk mamakulla

 Con la lluvia estoy viviendo

1

aquel lucero se aproxima
aletean los colibríes

más que la cascada truena mi corazón

con esos tus labios regaré la tierra

que en nosotros juegue el viento

-no temas

no dice mi madre que hasta los montes se aman-

2

en las manos de las mujeres antiguas
en las manos de las mujeres jóvenes

como pequeños soles brillan los mullos rojos
y las cuentas de plata

hasta que el sol salga

hasta que el sol se oculte danzarán

para alegrar los corazones
para hacer florecer otra vez

3

quédate conmigo hoy
en mis ojos

miraré tus manos enredar los hilos
así como se atan arriba los hilos universales

que han amarrado los pequeños soles
y nuestros caminos

4

ese día de ayer
esa tarde de ayer

y la noche que nos sostuvo

con mi nombre en tu boca
y tu tierra en mis ojos

tienen una historia antigua

una ternura que se quedó en nuestras manos
junto con las luchas que emprendimos con nuestros pueblos

ese día
esa tarde

y la noche que nos sostuvo ayer

con tu nombre en mi boca
y mi tierra en tus ojos

tiene una historia menos antigua

un abrazo que se quedó en el viento frío
junto a las luchas de todo lo que llevábamos de la piel para adentro

este día
esta tarde

y la noche que nos sostiene aún

con tu silencio en mi tierra
y en tu tierra mi silencio

tiene una historia menos menos antigua

una noche de soles diminutos
que nos vino junto a todas las luchas

que nos esperan a cada uno en su suelo

5

tengo tus manos ahogando mis cabellos

y en mis oídos

el canto de tu pequeño tambor

6

señora de larga cabellera
vestida de fiesta

te esperamos al caer la tarde

ven diciendo

—pasando estoy por su camino—
—pase señora pase por este nuestro camino— te diremos

trae tu sonrisa de miel
trae a los guaguas* tu palabra dulce

ven como viene el aguacero a dejarnos las flores

ven dueña de hermosos colores

y de piedras que tienen memoria

*Guaguas es una palabra proveniente del quichua que significa infante.… Leer más

7 Poemas de Anastasia Candre Yamacuri

Nɨkaɨriyangodɨkue

Nɨkaɨriya izoi komuidɨkue

Eiño nɨkaɨdɨkue, rɨngodɨkue

Kue duenia, ñuera uaina nɨkaɨritɨkue

Kue kakana uai monaiya

ja jitaɨngodɨkue, kaɨmare ɨnɨdɨkue

Kue nɨkaɨriya uafuena jaaide, fia nɨkaɨñede

Kaziya rɨngodɨkue ua rɨngodɨkue

Naɨmekɨ rɨngodɨkue fareka rɨngodɨkue

Kue komekɨ farekabina ite

Fɨenide uai naɨmedɨkue

Nɨkaɨriya izoide

Kue uai manaɨde, jiyua uai

Manuena nɨkaɨritɨkue, i kue manoriya

Manoritɨkue, kaɨmare ɨnɨdɨkue

Monaide, kaɨmare kazidɨkue

Jiyodɨkue taɨjɨemo komekɨ uide

Kue nɨkaɨriya dai monaiya

Nɨkaɨriñede komena iñede

Naga kome nɨkaɨrite

Afe nɨkaɨ monifuena monaiya

Moniya uai

Tajɨtate, rijitade, ɨnɨtañede

Ja nɨkaɨñede, ua raana ite

Ua rɨngo, urukɨ eina mameide

Ie izoide, rɨngodɨkue komekɨ ñuera

Kue buuna fɨeni fɨnoñedɨkue

Ñue kazidɨkue

Ñuera uaido monaitɨkue

Ñuera komekɨdo baɨ jaaidɨkue

Ñue meine bitɨkue

Ñue rigakue

Ñue zikodɨkue

Ñue zairidɨkue

Ñue zafedɨkue

Ñue yɨzɨdɨkue

Ñue ogakue

Monifuena fuitɨkue

Nɨ mei kue uai, jaka fuiñede

Tɨinide, fia jagɨyɨna ite

Soy una soñadora

Como un sueño me engendraron;

soy el sueño de mi madre, soy mujer.… Leer más

5 Poemas de Emilia Buitimea Yocupicio

Ili moriara

Ili moriära, ili moriära

¿Jákusë siika?

alheakane emo saw buyte

entokne senu tubuktiriapo

enchi ne buisba

ili moriära, ili moriära

mekka jeekapo nëye

ácheka ne júnneria

buetuk k ara ne enchi puxtía

entok in mammam k ara enchi buissek.

Brujita

Brujita, brujita

¿Hacia dónde vas?

alegre corro detrás de ti

y de un solo brinco

queriéndote atrapar.… Leer más

6 Poemas de Sarawi Andrango Titumaita 

Sapikuna

Urku sisaku,
ñuka wawakunata hambiway
allpa sapiku,
ñuka wawakunata jatarichi,
paykunami ñuka shungu
jambiway,
jambiway jambi yakuku

Sapikuna

Florcita del monte,
cura a mis hijitos
raicita de la tierra,
levanta a mis hijitos
ellos son mi corazón
sana,
sana agüita medicina.


Ella


Nace, en una tierra descontenta
y un insatisfecho frío,
entre ovejas y rastrojo de trigo
teje la vida, con alma color de paja,
fuerte y curtida por el viento.… Leer más

6 Poemas de Waldemar Noh Tzec

X-yuk’


1 má uálkab
2 xul a uálkab kichpan x-yuc
3 má uij pek’en kin ualkabpachtikech
4 minaanten u dzay pek’ u tial ních’ik a yul
5 mix u tial in tzíktik a uót’el
6 xul a uálkab
7 xúluk k-chuklán pach
8 tojolch’ín a sajkitén
9 tojolch’ín a k’ooxiltén
10 p’at in uet xinbal ta tzel
11 chen jach tak in uach’ik a ki tzikbal tin zuétel
12 chen jach tak in wúyik u chan ko x-yúkil a t’an

Corza

1 no corras
2 detén tu carrera corza bonita
3 no soy perro hambriento que te persigue
4 no tengo colmillos para morderte el cuello
5 ni para desgarrarte la piel
6 detén tu carrera
7 dejemos de corretear
8 corre tu miedo a mí
9 corre tu aspereza conmigo
10 permíteme acompañarte
11 sólo deseo mucho desatar tu dulce conversación conmigo
12 sólo tengo tantas ganas de escuchar la pequeña y traviesa corza de tu voz


Chichán ch’íich’

Chicán ch’íich’

mi chan chokochaj a pol

tumén ka lechkaba ta dzik

tumén ka lechkaba ta nooj

tumén ka lechkaba ta tan

tumén ka lechkaba ta pach

tumén ka ch’uykaba chin chin jool

tumén ka pepksik a nej

tumén ka súsutik a jool

tumén ka k’ek’echik a kal

ka jan uémel

ka jan t’úchul

ka jan léksik a popoxkik’

chichán ch’íich’

chan k’alán chi’íich much xak

chan k’alán chi’íich much xak

k’alánech yétel a xúxub k’ay

kalánech yétel a ki xúxub k’ay

k’alánech yétel a uók’ot sít’il sit’

bey u paktikech u yick in puksík’al

bey u yúbikech u xikín in sakólal

chichán ch’íich’

bejlae

setén sak’ a xik’

setén sak’ a nej

setén sak’ a koj

setén sak’ a xau

setén sak’ a uak’

setén sak’ a kal

setén sak’ a pol

setén sak’ a uit

letén jach ka ánech yétel a ki xúxub k’ay

letén jach kalánech yétel a ki ki uók ot sít’il sizt’

letén ma tan u xul a xúxub k’ay ichil u xikín yétel

u yich in puksík’al

letén ki matan a uók ot sít’il sít’ichil u xikín yétel

u yich in kímak ólal

Pajarillo

Pajarillo

quizá enloqueciste un poco

porque te cuelgas a la izquierda

porque te cuelgas a la derecha

porque te cuelgas hacia adelante

porque te cuelgas para atrás

porque te cuelgas de cabeza

porque meneas y meneas más la cola

porque giras y más giras la cabeza

porque tuerces y más tuerces la garganta

bajas ágilmente

rápido te paras

enseguida inicias tu aleteo

pajarillo

pajarillo encerrado en jaula

pajarillo embriagado en jaula

encerrado estás con tu canto

embriagado estás con tu dulce canto

encerrado estás con tu danza

embriagado estás con tu jubilosa danza de piruetas

así te mira con sus ojos mi corazón

así con tus oídos te escucha mi entusiasmo

pajarillo

en este momento

abundante picazón tienen tus alas

abundante comezón hay en tu cola

abundante picazón tiene tu pico

abundante picazón hay en tus patas

abundante picazón tiene tu lengua

abundante picazón hay en tu garganta

abundante picazón tiene tu cabeza

abundante picazón tiene tu fondillo

por eso estás embriagadísimo con tu muy dulce canto

por eso estás muy borracho con tu tan jubilosa danza de piruetas

por eso no cesa tu canto en los oídos y en los ojos de mi corazón

por eso es grata ofrenda tu danza de piruetas en los oídos y en los

ojos de mi alegría.… Leer más

7 Poemas de Enriqueta Lunez

(Koltabil ta jun jtotik muyuk sbi…)

Koltabil ta jun jtotik muyuk sbi

ta vaychiletik laj yich vokol

tas kuxlejal a’bal ich’bil ta muk.

Ants nu stak tijel xchi’uk k’oponel

ja’a ch’ulel jun yajval ak’obal

ku’ yelan lek cha ilolaj

ta svayumtas ta jujun k’ak’al jujun ak’obal

li jtotik li la st’ujotal.… Leer más

7 Poemas de Domingo Alejandro Luciano

No’on


No’omba  ka’yon
ko  pänkäban  t’ok  uch’uyu’
ak’ab.

T’an  ko  ch’uch’än  pojpojne
tuba  ixtz’unu’,
ik’ko  xikmeza
yäxoma.

Ni  awät
ko  tz’onzen  izapán.
Chawäk
ke  jänäkna  tan  ji’tunjob.

No’omba  yatz’on  ko  yubkan
tan  ujänäkne  balän,
k’in
ko  chiktan  chojilba.

Tz’äbä  t’an  tan  utä’kiba
ni  ch’ijkobi’  no’o.


Soy

Soy canto
que nace del silbido
de la noche.… Leer más

7 Poemas de Sasil Sánchez Chan

Teen le ko’olelo’

Teen le tuupul t’aano’, le ma’atech u ya’alalo’,
le xíixik oot’elo’, le teejel yéetel áak’ab tuukulo’obe’,
le boox oochelo’, le ku sa’atal kex yaan máax ku paakat.
Teen le sáal k’abo’, le ku pe’ech’el yéetel u muuk’ xiib. 

Teen le chaknul wíinkilalo’, le joronts’íibta’an yéetel po’opoch’il,
le ku xíinxíimbaltik lu’um yéetel u k’aayil jets’ óolal,
le ku tsa’atsayik u yoot’el ti’al u k’ak’atmáan u ch’i’ibalil. … Leer más

4 Poemas de Elisa Chavarrea Chim

 Náayo’ob Ti’ K’óoben

U k’óoben in chiiche’,

ku tsikbatik jejeláas kuxtalilo’ob

náayilo’ob,

ku tooj óoltik kuxtal

U yóoxp’eel chak tuunicho’ob

Ku léembal bey sojol t’aano’obe’

Ti’le k’óobeno’,

U ta’anil u k’áak’ ku luk’sik yajil k’ab

U tuunichilo’obe’ ku tséentik wijilo’ob

K’áak’ ku léembal,

aktáan k’áak’e,

Miise’ ku yichkil,

Yaan máax ku taal u tsikbat u náay,

Proudly powered by WordPress | Theme: Baskerville 2 by Anders Noren.

Up ↑